Các phong tục ngày lễ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026
(Gv : Lê Thành Lộc - Sưu tầm)
Tết âm lịch, còn được gọi là Tết Nguyên đán hay Tết ta, là dịp lễ quan trọng và thiêng liêng nhất trong năm của người Việt Nam. Trải qua nhiều biến động của lịch sử và sự thay đổi của đời sống xã hội, những phong tục, tập quán ngày Tết vẫn được gìn giữ và truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành bản sắc văn hóa đặc trưng, đáng trân trọng và tự hào của dân tộc Việt.
Tết âm lịch không chỉ đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới mà còn là dịp để gia đình sum họp, đoàn tụ, con cháu quây quần bên mâm cơm ấm cúng, thăm hỏi người thân, chúc Tết ông bà, cha mẹ, bạn bè và cùng nhau đi lễ đầu năm. Thông qua những hoạt động đó, người Việt gửi gắm ước mong về một năm mới an lành, may mắn, an khang và thịnh vượng.
Theo đó, là một số phong tục tiêu biểu trong ngày Tết âm lịch, thể hiện rõ nét những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam được thể hiện như sau:
(1) Cúng Ông Công, Ông Táo
Phong tục này được thực hiện vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Vào ngày này, các gia đình thường dọn dẹp bếp núc sạch sẽ, chuẩn bị lễ vật gồm hương hoa, cá chép, vàng mã, quần áo giấy để cúng Ông Công, Ông Táo về trời. Theo quan niệm dân gian, các Táo quân sẽ lên chầu Ngọc Hoàng để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong gia đình suốt một năm qua, từ đó cầu mong sự che chở, phù hộ cho năm mới.
(2) Gói bánh chưng, bánh tét
“Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh” là hình ảnh quen thuộc mỗi dịp Tết đến xuân về. Tùy điều kiện từng gia đình, việc gói bánh thường diễn ra từ khoảng ngày 23 đến 29 tháng Chạp để dùng trong ngày Tết hoặc biếu tặng người thân.
Theo truyền thống, miền Bắc gói bánh chưng, còn miền Nam gói bánh tét, nhưng dù hình thức khác nhau, cả hai đều mang ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên, thể hiện sự biết ơn trời đất và ước vọng về cuộc sống no đủ.
(3) Chơi hoa ngày Tết
Hoa là vật không thể thiếu trong mỗi gia đình dịp Tết. Ở miền Bắc, hoa đào được ưa chuộng với ý nghĩa xua đuổi tà khí, mang lại may mắn; trong khi đó, hoa mai vàng ở miền Nam tượng trưng cho phú quý, thịnh vượng.
Ngoài ra, nhiều gia đình còn trưng bày cây quất, hoa cúc, hoa thọ… để trang trí nhà cửa, tạo không khí vui tươi, rước lộc đầu năm.
(4) Mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là phong tục không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên trong những ngày Tết. Theo đó, mỗi gia đình sẽ bày biện năm loại quả khác nhau, tùy theo điều kiện và phong tục từng vùng miền.
Ý nghĩa chung của mâm ngũ quả là thể hiện lòng thành kính đối với trời đất và ông bà tổ tiên, đồng thời cầu mong một năm mới sung túc, đủ đầy, tài lộc dồi dào. Ở nhiều gia đình miền Nam, mâm ngũ quả thường gồm các loại quả mang ý nghĩa “Cầu - Sung - Dừa - Đủ - Xoài”.
(5) Dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa
Trước Tết, các gia đình thường tổng vệ sinh nhà cửa với quan niệm loại bỏ những điều không may của năm cũ, chuẩn bị đón năm mới với nhiều điều tốt lành, hanh thông và tài lộc.
(6) Viếng thăm mộ tổ tiên
Để thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, trước Tết, con cháu thường đi thăm viếng, dọn dẹp mộ phần tổ tiên, thắp hương, đốt vàng mã nhằm bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng đối với người đã khuất.
(7) Cúng tất niên
Lễ cúng tất niên thường được tổ chức vào chiều hoặc tối ngày 30 Tết. Các gia đình chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên, sau đó quây quần bên nhau dùng bữa, trò chuyện, tổng kết một năm đã qua và cùng nhau đón chờ năm mới với nhiều hy vọng.
(8) Đón Giao thừa
Giao thừa là khoảnh khắc chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới. Vào thời điểm này, các gia đình làm lễ cúng Giao thừa, cầu mong bình an, may mắn và hạnh phúc cho năm mới.
(9) Hái lộc đầu năm
Hái lộc là phong tục mang ý nghĩa cầu may, thường được thực hiện vào đêm Giao thừa hoặc sáng mùng Một Tết. Tùy từng địa phương, người dân có thể hái lộc tại chùa, xin cành lộc hoặc trồng cây xanh trước nhà với mong muốn công việc thuận lợi, cuộc sống hanh thông.
(10) Xông đất
Theo quan niệm dân gian, người xông đất đầu năm có ảnh hưởng đến vận may của gia đình trong cả năm. Vì vậy, nhiều gia đình lựa chọn người hợp tuổi, tính tình vui vẻ, gặp nhiều may mắn để xông đất ngay sau thời khắc Giao thừa.
(11) Chúc Tết và mừng tuổi
Phong tục chúc Tết được thể hiện qua câu nói quen thuộc: “Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy”. Trong dịp này, mọi người trao nhau những lời chúc tốt đẹp và mừng tuổi bằng phong bao lì xì, mang ý nghĩa chúc phúc, cầu may.
(12) Đi lễ chùa đầu năm
Đi lễ chùa đầu năm là nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt. Người dân đến chùa để thể hiện lòng thành kính với Đức Phật, tổ tiên và cầu mong một năm mới bình an, sức khỏe, tài lộc cho gia đình.
(13) Xuất hành đầu năm
Sau mùng Một Tết, nhiều gia đình xem ngày, xem hướng để xuất hành đầu năm, với mong muốn công việc, học tập, buôn bán trong năm mới được thuận lợi, suôn sẻ. ( Luật sư Nguyễn Thụy Hân )
